2 Nisan 2009
Eski Türkçenin bir aşamasında kelime sonundaki /r/, belli şartlarda /z/ sesine dönüşmüş. Görmek fiilinin isim hali bu yüzden *gör değil göz. Kuduran kimse aynı nedenle kuduz, semiren de semiz. Bugün ölmüş olan yaldramak fiilinden iki heceli yaldız 2021-07-26 17:00:00 +0000 UTC View Post
31 Mart 2009
Adem’in zevcesinin adı İbranice hawwâ, H-Y-W kökünden “canlı varlık” yahut “yaşayan”. Belki tüm canlıların yahut en azından insanların anası anlamında bu adı vermişler. Arapçası yine kalın ha ile Hawwâ olarak geçiyor. Yunancası Hêva, Eski Yunanca kelimelerin başındaki /h/ Latincede...
2021-07-25 17:00:00 +0000 UTC View Post30 Mart 2009
Ali Cengiz kim ve hangi oyunu oynamış? Hem 1930’lardan önce Cengiz Türkiye Türkçesinde asla kişi adı olarak kullanılmaz,[1] atasözü ve deyimlerde işi ne?
Bakıyoruz eski sözlüklere, Ali değil, medli elifle âl-i Cengiz imiş, yani “Cengizoğulları”, t...
2021-07-24 17:00:00 +0000 UTC View Post28 Mart 2009
“Küreselleşen dünyada dil ve kültür erozyonu yaratılması yolunda Türkiye üzerinde değişik oyunlar denenmektedir. Örneğin bazı sözde aydın kesimlerinin dilimize yabancı kelimeleri sokma çabaları, dil kuralları dışında konuşma tarzları yaratılması ve bu tür konuşma ve hitap tarzlarının film, radyo ve televizyon programları ile genç nesillere a...
2021-07-23 17:00:05 +0000 UTC View Post27 Mart 2009
Eski Yunanca krínô (yargılamak) fiilinden krísis yargılama eylemi veya yargı anı, “hüküm saati” de diyebiliriz. Kritikós yargılama yeteneğine veya alışkanlığına sahip anlamında sıfat. Kritêrion “yargıcak”, bir şeyi yargılarken kullanılan ilke veya ölçüt; ayrıca yargı yeri,...
2021-07-22 17:00:04 +0000 UTC View Post26 Mart 2009
Hindinin ne kadar aptal bir hayvan olduğunu bilir misiniz? Bizim bir ara vardı, yoldan geçen arabalara ön cepheden saldırmayı âdet edinmişlerdi. Bir tanesi de komşunun çoban köpeğine girişti, hayatıyla ödedi. Durup durup şişinme huyları bana çok yıldızlı birtakım zevatı hatırlatır, nedense.
Amerikan asıllı olan kuşu Avrupa’ya ilk ...
2021-07-21 17:00:06 +0000 UTC View Post25 Mart 2009
Arapça xırıltılı x sesiyle xabar “bilgi”, ama özellikle insanın kendi gözüyle görüp emin olduğu bilgi. İstanbul Türkçesinde x sesi en geç 18. yüzyılda piyasadan kalkmış, hatta bu sesi telaffuz etmek “gülünç” ve belki “kıro” bir davranış sayılır olmuş. Neden? Moda işte, nedeni yok. O yüzden Türkçesi yumuşa...
2021-07-20 17:00:04 +0000 UTC View Post24 Mart 2009
Bugünkü Türkçede açık heceli olan iki tane basit fiil kökü var: yemek, demek. Ne idüğü[K1] belirsiz komak fiilini de eklesek, hadi bilemedin üç.
Bin küsur yıl önceki Ortaasya Türkçesinde bunların sayısı daha fazlaymış. ...
2021-07-19 17:00:05 +0000 UTC View Post23 Mart 2009
Nehrin adı Akatça en eski Mezopotamya belgelerinde geçiyor, MÖ 2000 küsurda, Purattu. Diğer dillerdeki /p/ Arapçada /f/ olur, bin defa söyledik. Bizde kullanılan Fırat, ismin Arapça şekli.
Yunancası Euphrátês. Bak onu belirtmeyi unuttum, bazı Arami lehçeleriyle İbranicede de p > ph görül...
2021-07-18 17:00:03 +0000 UTC View Post21 Mart 2009
Kemaliye, Kemalpaşa, Mustafakemalpaşa, Mustafapaşa, Gazipaşa... Bu coğrafyada o rekoru kıran benim bildiğim bir tek Seleukos var. Büyük İskender’in generallerinden biri, MÖ 300 yıllarında dünya padişahlığına oynamış, az kalsın başarmış da. Tam 16 kente kendi adıyla Seléukia, 27 kente rahmetli babasının anısına ...
2021-07-17 17:00:04 +0000 UTC View Post20 Mart 2009
“Türkçe sözcükler F ile başlamaz!” diye hüküm kurmuş, maildeşlerimden biri. Fenerbahçe, fıçı, fistan, fatiha, fingirdek, fırfır, farmakoloji, folluk, felek, filan, fıstık ne oluyor yani, diye cevap yazdım. Cevaben demiş ki, aynen aktarıyorum, “Bu kısımda söylediklerinizi anlayamadım. Bu sözcüklerin hepsi yabancı köke...
2021-07-16 17:00:05 +0000 UTC View Post19 Mart 2009
Cennetin Türkçesi uçmak, tamu da cehennemin. Anadolu ağızlarında tek tük kullanılır. Şarköy taraflarında Uçmakdere diye bir yer var, Cennet Deresi anlamında. Gündüz Vassaf’ın köşesinin adı da oradan geliyor herhalde. Ay ne romantik, ruhların uçup gittiği yer, kuş gibi, türünden yorumlar mümkün tabii, ama...
2021-07-15 17:00:06 +0000 UTC View Post18 Mart 2009
“Tek kusuru yazmayı sevmemesiydi. Yani nihrir idi; çok okuyan, çok bilen, ama yazmayan kişi!” demiş Soner Yalçın.[1]
Soner Yalçın dediğine göre kesin yanlıştır diyoruz ve sözlüğe bakıyoruz. Arapçaymış. Sıhah’a göre “...
2021-07-14 17:00:04 +0000 UTC View Post17 Mart 2009
Arapça ˁayn hem göz hem yerden kaynayan su anlamında pınar. Farsça çeşm göz, çeşme pınar. Türkçe göz ile gözede aynen öyle. Bu sonuncusunu acaba Öztürkçüler mi icat etti diye kuşkuya düştüm, baktım. Değil, eski sözlüklerde pek geçmiyor ama anlaşılan halk ağzı...
2021-07-13 17:00:04 +0000 UTC View Post16 Mart 2009
Geçen gün “Kayı boyunun adı dönme demek” diye yazdım, gene epey heyecanlara yol açtı. TDK’nın web sitesi Kayı için “sağlam, güçlü, sert” diyormuş, tabii, bir Türk boyunun adı başka ne olabilir? “Belgelerini açıkla” diye bindiler tepeme.
Boynumuz kıldan ince, açıklayalım. Önce TDK bu tanımı nereden bulmu...
2021-07-12 17:01:02 +0000 UTC View Post14 Mart 2009
Bak sen, Darfur’un altından da bizim İttihatçılar çıkmasın mı? Bu Darfur dedikleri yer eskiden müstakil sultanlıkmış. Birinci Dünya Harbi’nde bizimkiler Darfur Sultanı Ali Dinar’la temas kurup Mısır’daki İngilizlere karşı arkadan bir cephe açmayı önermişler, bir miktar para göndermişler. İngilizler de ürküp 1916’da Darfur’u iş...
2021-07-11 17:01:01 +0000 UTC View Post13 Mart 2009
Dil Devrimi hengamesinde Allah ne verdiyse oradan buradan kelimeler bulup masaya sürmüşler. Maksat “Öz” Türkçe olsun, Ortaasya’dan geldiğimiz bilinsin, elin Arap’ından Rum’undan pislik bulaşmasın. Bin sene önce ölmüş kelimeleri o yüzden paldır küldür bulup canlandırmışlar. Türkiye Türkçesinin yapısına, fonetiğine uyar mı uymaz m...
2021-07-10 17:01:01 +0000 UTC View Post12 Mart 2009
Tüm Arapça sözlüklerin babası olan Kamus ile ağababası olan Sıhâh, millet sözcüğünü basitçe “din” diye tanımlıyorlar. Nüans konusunda Arapları bile yaya bırakan Lane’in 8 ciltlik Arabic Lexicon’u “a way of belief and practice in respect of religion” diye ayrıntılandırmış, yani ...
2021-07-09 17:01:03 +0000 UTC View Post11 Mart 2009
Aslı Yunanca. Laxaínô “kazmak” fiilinden láxôma “hendek, çukur, kazılan şey”. (x harfi Kürtçedeki gibi, genizden gelen hırıltı sesi. Bazen ‘kh’ yazıyorum bazen böyle, karar veremedim.)[1] Arapçaya lağam veya lağum 2021-07-08 17:01:01 +0000 UTC View Post
10 Mart 2009
Son zamanlarda harıl harıl sözlüğe çalışıyorum, malum, kış mevsimi, Şirince’de sosyal hayat sıfır, otelde de çok iş yok. Mayısa doğru yeni baskıyı yetiştiririm inşallah.
Günün sürprizi laga luga. Güncel Türkçenin gayet güzel, oturmuş, anlamı belli kelimelerinden biri. Hürriyetgazetesinde mesela son on yılda la...
2021-07-07 17:01:02 +0000 UTC View Post9 Mart 2009
Elen milletinin boylarından biri olan Ion veya Iaon’lar milattan bin yıl kadar önce Ege’yi aşıp bugünkü İzmir ve Aydın’ın kıyı şeridine yerleşmişler. Toplam 12 kent kurmuşlar. Bunlar zamanla kalkınmış, Akdeniz ticaretine hakim olmuş, uygarlıkta büyük adımlar atmış. MÖ 540 civarında memleket İran İmp...
2021-07-06 17:01:01 +0000 UTC View Post7 Mart 2009
Atatürk’e dokundum diye vatanmilletçi kesim ayaklandı. Kuran müellifi dedim, Müslümanlar öfkelendi. Alevilik Türklüğe indirgenemez dedim, o cenahtan ağza alınmayacak sözler işittim. Feministlere laf attım, koskoca Türk ordusundan korkmayan Taraf gazetesi gelen tepkiden sindi. Ama en korkuncu Türkçede Kürtçeden alınma çok kelime yoktur demem old...
2021-07-05 17:01:01 +0000 UTC View Post6 Mart 2009
Latinlerin Vandal adıyla tanıdığı bir Alman güruhu 5. yüzyıl başlarında bugünkü Macaristan’dan yola çıkıp izinsiz vizesiz Roma İmparatorluğu’na dalıvermiş. Romalılar bunları bir güzel kılıçtan geçirmişse de tüketememiş, geri kalanlar terbiyeyi bozup kalplerini katılaştırmışlar, ortalığı yağmalamaya girişmişler. Frans...
2021-07-04 17:01:01 +0000 UTC View Post5 Mart 2009
Corc’u anlatmıştım bir süre önce, hadi Maykıl’ı da söyleyelim, eksik kalmasın.
İbranice mîka êl aslında bir soru cümlesi: “kim Allah gibi?” Mî soru edatı, ka, tıpkı Arapçadaki gibi, “gibi”, êl “ilah, Allah”. Tevrat’ın Danyal kitabına göre Mîkaêl kıyamet gününde iyiler ordus...
2021-07-03 17:01:00 +0000 UTC View Post4 Mart 2009
Bütün İran dillerinde bu takımdan kelimeler var. Zerdüşt dininin kutsal metinlerinin dili olan Avesta dilinde hvadâd tanrı. Farsçası xwudây yahut xodâ, bize hüdâ diye geçmiş. Hüdaverdi “Allahverdi” demek. Kürtçesi de xwadê imiş. O da tanrı.
Soğdcadan geçenlerd...
2021-07-02 17:01:02 +0000 UTC View Post3 Mart 2009
Hurr Arapça “köle statüsünde olmayan kişi” ve ayrıca “soylu, seçkin, asil”. Farsça âzâd sözcüğünün tam karşılığı. Azad da esasen “soyu sopu olan” demektir, asilzadedeki zade ile aynı kökten. Köle olmayan veya köleyken salınmış kişi için de bu kelime kullanılır. Sınıflı, hiyerarşik topluml...
2021-07-01 17:01:01 +0000 UTC View Post2 Mart 2009
Türkçe imlada çift a hadisesi SADECE ayınla yazılan Arap kökenli kelimelerde karşımıza çıkar. Ama iş orada bitmez, aa’nın da kaç çeşidi var. Mesela cemâat, zirâat, sâat, kanâat derken ilk a’nın uzun, ikincisinin kısa söylenmesi lazım. Buna karşılık maâş 2021-06-30 17:00:00 +0000 UTC View Post
27 Şubat 2009
İspanyolca kadın isimleri müthiştir. Dolóres “acılar”, Mercédes “merhametler”, Soledád “yalnızlık”. Deli mi bunlar diye düşünmeyin, bunlar Meryem Ana’nın sıfatları. Maria de Dolores = Acıların Meryemi. Maria de Mercedes = Merhametlerin Meryemi. Maria de Soledad = Yalnızlığın Meryemi. Doku...
2021-06-29 17:00:01 +0000 UTC View Post26 Şubat 2009
Arapça semâ’, esas anlamı “üst, yüksek, en üstte olan”. Bizde en çok “gökyüzü” anlamında kullanılır. Arapçada evin damına da semâ adı verilir. Ayakkabının üst kısmı, yani tabanı haricinde kalan kısmı da semâ’dır. Bir başka anlamı “gökten yağan rahmet ve bereket”tir. Mâ-üs semâ zemzem suyuna verilen ...
2021-06-28 17:00:01 +0000 UTC View Post25 Şubat 2009
“Türkçenin bütün söz varlığı burada...” diye reklam yapmışlar, karpuz satan pazarcı edasıyla. Sitenin her yanına sinmiş ucuz Sümerbank kokusuna, tanımlardaki özensizliğe, ortaokul müdür yardımcısı kılıklı bağnazlığa bakarsanız iddianın doğru olamayacağını bilirsiniz. Nerede Ekşi Sözlük’ün manyak yaratıcılığı, her sa...
2021-06-27 17:00:00 +0000 UTC View Post